Maria in de Bijbel

 

 

Gezien de grote plaats die Maria inneemt in het katholieke geloof, verwacht je dat er veel over haar in de Bijbel te vinden is. Maar dat is niet het geval. De plaatsen waar we over Maria kunnen lezen, gaan wel over cruciale momenten in het leven van haar zoon Jezus. Zoals bij zijn geboorte en de aankondiging daarvan, zijn sterven aan het kruis en de neerdaling van de heilige Geest over de apostelen.

Maria in het geloofsleven van katholieken

Bij veel katholieke gelovigen neemt Maria een belangrijke plaats in. Vooral het menselijke aspect van Maria spreekt aan. Maria is een moeder, zoals zo velen. Een moeder die lijdt vanwege haar zoon. Gewone mensen kunnen zich met haar identificeren. God en Christus zijn zo hoog en verheven. Veel katholieken bidden tot Maria en gaan op bedevaart naar een plaats waar Maria verschenen is.

Maria in de Bijbel: het Magnificat

De meeste Bijbelteksten over Maria zijn te vinden in de eerste twee hoofdstukken van de evangelies van Matteüs en Lucas. Deze zogeheten ‘kindsheidverhalen’ zijn zorgvuldig gecomponeerde literatuur. Overal worden relaties gelegd met het Oude Testament. Een van de mooiste voorbeelden daarvan is het Magnificat (Luc. 1,39-45). Dit is een lied dat Maria zingt nadat ze haar nicht Elisabeth bezocht heeft. Maria zingt vol vreugde over wat er gaat gebeuren en wat God voor wondere dingen in het verleden gedaan heeft. Het is een loflied waarin Maria God eert als redder: ‘Mijn hart prijst hoog de Heer, van vreugde juicht mijn geest om God mijn redder’ (Luc. 1,46-47). En zij gaat verder: ‘Heersers ontneemt Hij hun troon, maar verheft de geringen. Die hongeren overlaadt Hij met gaven, en rijken zendt Hij heen met lege handen’ (Luc. 1,52-53). Het lijkt wel revolutionaire taal. De wereld zoals wij die kennen gaat helemaal op de schop, alle verhoudingen worden omgekeerd. In de Bijbel is dit geen vreemde taal. De profeten in het Oude Testament verkondigen dezelfde boodschap. Dit lied van Maria roept herinneringen op aan dat van Hanna in 1 Sam. 2,1-10. In het lied zingt Hanna: ‘Om Jahwe juicht mijn hart;’ (1 Sam. 2,1) en: ‘De boog van de sterken is stukgebroken; zij die wankelden zijn met kracht omgord. Die overvloed hadden verhuren zich voor brood; die honger leden eten zich dik’ (1 Sam. 2,4-5). Hanna en Maria baren beide een bijzondere zoon. Om dat duidelijk te maken is die geboorte zelf ook bijzonder en menselijkerwijs gesproken onmogelijk. Hanna is onvruchtbaar en Maria is maagd. Maria staat in een lange lijn van sterke vrouwen die in het Oude Testament begint. Denk maar aan Sara die als onvruchtbare vrouw op hoogbejaarde leeftijd nog een zoon krijgt. Al die vrouwen, ook Maria, spelen een belangrijke rol in Gods heilsplan met de mensheid.

Wat niet in de Bijbel staat

De ouders van Maria heten Anna en Joachim. Dat zul je echter nergens in de Bijbel kunnen vinden. Over de geboorte van Maria en haar kinderjaren, bijvoorbeeld dat zij vanaf haar derde jaar in de tempel wordt opgevoed, zul je niets in de Bijbel tegenkomen. Waar komen deze verhalen dan wel vandaan? Deze legendes staan in de zogenaamde apocriefe evangelies. Apocrief betekent dat ze niet door de kerk erkend zijn en dus niet opgenomen zijn in de Bijbel. Het gaat hier dan om het proto-evangelie van Jakobus en het evangelie van de pseudo-Matteüs.

Kerkelijke dogma’s over Maria

Over Maria heeft de katholieke kerk vier dogma’s verkondigd. Een dogma is een geloofswaarheid. Dogma’s zijn geschreven in theologische taal en niet eenvoudig te begrijpen. Het gaat echter om de geloofsbeleving die onder die taal verborgen zit.

  • Al vroeg in de geschiedenis van het christendom werd bepaald dat Maria ‘Moeder van God’ kon worden genoemd, in het Grieks ‘Theotokos’. Maria heeft de Zoon van God gebaard en is dus moeder van de Zoon van God. Jezus was immers vanaf het allereerste begin in de moederschoot, volledig mens en volledig God.
  • De katholieke kerk leert ook dat Maria altijd maagd is. Daarmee bedoelt ze te zeggen dat Maria vóór, tijdens en na de geboorte van Jezus maagd was. Er was geen menselijke vader betrokken bij de geboorte van Jezus. Sommige Bijbelgeleerden zeggen dat Maria na Jezus nog andere kinderen heeft gekregen. In de Bijbel wordt immers gesproken over broers en zussen van Jezus (o.a. Mat. 13,55). Maar het woord ‘broer’ kan ook gebruikt worden om een neef aan te duiden.
  • Het dogma van de ‘Onbevlekte Ontvangenis’ zorgt voor veel misverstand. Veel mensen, ook katholieken zelf, denken dat dit te maken heeft met de verwekking van Jezus in de schoot van Maria. Dat is niet juist. Het gaat om de verwekking van Maria zelf in de schoot van haar moeder Anna. Maria was vanaf het allereerste begin vrij van de erfzonde, oftewel ‘onbevlekt ontvangen’. Volgens de katholieke kerk wordt de erfzonde (de zonde van Adam en Eva) op elke volgende generatie overgedragen. Bij het doopsel word je verlost van de erfzonde. Maar, zegt de kerk, dat geldt dus niet voor Maria.
  • Het vierde en laatste dogma over Maria werd in de vorige eeuw afgekondigd (1950): de Ten Hemel Opneming van Maria. Na haar dood werd Maria door haar zoon Jezus met lichaam en ziel in de hemel opgenomen. De tenhemelopneming van Maria loopt vooruit op de verrijzenis van de andere christengelovigen.

Beelden en titels van Maria

In een gebed uit de 16e eeuw (Litanie van Loreto) komen prachtige namen van Maria voor: Spiegel der gerechtigheid, Zetel van wijsheid, Geestelijk vat, Mystieke roos, Toren van David, Ivoren toren, Deur van de hemel, Morgenster. Er zijn veel verschillende beelden en titels van Maria. Die beelden zeggen veel over de mensen die ze gebruiken. Bij beelden van Maria is dat niet altijd onverdeeld gunstig geweest. Maria is aan katholieke vrouwen voorgehouden als voorbeeld van de ideale vrouw. Zo is het beeld van Maria als de nederige dienstmaagd des Heren door de katholieke kerk vaak gebruikt om vrouwen ‘hun plaats’ te wijzen. Impliciet werd aan vrouwen meegegeven dat ook zij, net als Maria, nederig dienden te zijn. Op deze manier kunnen beelden negatief werken. Maar er is ook een andere kant. Zo kan het beeld van Maria als Troosteres der bedroefden of als Moeder van smarten, vrouwen juist een identificatiemogelijkheid bieden. Het kan troostend zijn in tijden van groot verdriet. Maria is immers ook moeder geweest die veel geleden heeft. Weer een ander beeld van Maria is dat van de profetische Maria uit het Magnificat. Een zelfbewuste vrouw die opkomt voor de armen en zich bewust is van haar rol in Gods heilsplan. Een vrouw, die hoewel ze niet alles begrijpt, wel ‘ja’ zegt tegen het avontuur van het leven, van het geloof.

 

 

Bron: Vensters op Katholiek Geloven