Heilige Johannes de Doper

 


Feest- en gedenkdagen:

De christelijke Oosterse en Westerse kerken kennen de volgende feest- en gedenkdagen van Johannes de Doper:

  • 23 september: Annunciatie / Conceptie (Oosten)

  • 24 juni: Geboorte, traditioneel met een Sint-Jansvuur

  • Een half jaar eerder dan de geboorte van Jezus.

  • 29 augustus: Onthoofding. Deze datum is gekozen naar de wijding van de kerk boven zijn vermeend graf in Sebaste.

  • 24 februari: 1e en 2e vinding van het hoofd (Oosten)

  • 25 mei: 3e vinding van het hoofd (Oosten)

  • 9 november: Kerkwijding Sint Jan van Lateranen te Rome (Westen)

Johannes de Doper (ook: Jan de Doper, Sint-Jan Baptist of Baptista en in de islam Jahja) (circa 7 v.Chr. - voor 36) was volgens het christendom en de islam een profeet. Johannes de Doper komt zowel in het Evangelie als in de Koran voor.

Zijn moeder Elisabet was verwant met Maria, de moeder van Jezus. Vanwege het leeftijdsverschil veronderstelt men dat Elisabet een tante van Maria was. Johannes en Jezus verschilden echter nauwelijks in leeftijd. Volgens de Bijbel (Lukas 1:36) was Elizabet een half jaar zwanger toen de zwangerschap van Jezus werd aangekondigd.

Johannes zou omstreeks het jaar 30 in de provincie Judea hebben gepredikt.

Leven

Aangezien Johannes de Doper in veel religies een profeet is, zijn er uiteenlopende dingen over hem beweerd. De oudste bronnen over zijn leven zijn de werken van Flavius Josephus en de vier evangeliŽn in de Bijbel (Nieuwe Testament).

Geboorte

De verwekking en geboorte van Johannes wordt in het Lukas 1:1-25 en 1:57-80 beschreven. Johannes werd daarin een half jaar vůůr Jezus geboren. Volgens deze evangeliŽn was Johannes de enige zoon van de priester Zacharias en zijn vrouw Elisabet. Volgens het Evangelie volgens Lucas stamden zij af van een oud priestergeslacht: Zacharias maakte deel uit van de levitische priesterafdeling van de joodse godsdienst. Elisabet stamde rechtstreeks af van de eerste IsraŽlische hogepriester Ašron. Zij was onvruchtbaar, dus kinderloos, tot de aartsengel GabriŽl hun de geboorte van hun zoon aankondigde. Zij waren toen al op hoge leeftijd. Na Johannes' geboorte zong zijn vader een profetische lofzang, die in zijn geheel in het Lucasevangelie is opgenomen (1:67-80).

Prediking

De enige niet-religieuze bron waarin Johannes' handelingen als profeet worden beschreven is De Oude Geschiedenis van de Joden van Flavius Josephus:

  • Johannes was een goed man. Hij riep de Joden op deugdzaam te leven, tegenover elkaar gerechtigheid te betrachten, en eerbied tegenover God, en zich door hem te laten dopen. Het eerste diende vooraf te gaan aan het tweede, want alleen dan was het dopen welgevallig in de ogen van God. De doop diende niet tot vrijstelling van zonden, maar was een manier om het lichaam ritueel te reinigen nadat ze daaraan voorafgaande hun ziel al gereinigd hadden door te leven in gerechtigheid.

De evangeliŽn komen redelijk met Josephus' beschrijving overeen. Johannes verkondigde de boodschap van bekering en verlossing van alle zonden door de doop. Hij had veel volgelingen en veel mensen lieten zich door hem in de Jordaan dopen. Hij leidde een ascetisch bestaan in de woestijn, ging slechts gekleed in een kameelharen mantel en voedde zich met sprinkhanen en wilde honing.

Het Evangelie van Lucas geeft zelfs een datum waarop Johannes' prediking begon:

  • In het vijftiende regeringsjaar van Tiberius Caesar, toen Pontius Pilatus stadhouder van Judea was, en Herodes districtsregeerder van Galilea, maar zijn broer Filippus districtsregeerder van het land Iturea en Trachonitis, en Lysanias districtsregeerder van Abilene, in de dagen van de overpriester Annas en van Kajafas, kwam Gods bekendmaking tot Johannes, de zoon van Zacharias, in de wildernis. (Lukas 3:1, 2)

Aangezien Tiberius in 14 n.Chr. begon te regeren zou Johannes in ca. 29 n.Chr. zijn openbaring van God hebben ontvangen.

Tijdens een van zijn doopsessies kwam Jezus naar hem toe, die zich door hem liet dopen. Bij deze gebeurtenis daalde de Heilige Geest als een duif op Jezus' hoofd neer.

MatteŁs 3:13-17 vertelt dat Johannes Jezus direct herkende. Aanvankelijk weigerde hij Jezus te dopen - het zou eerder andersom moeten gebeuren. In het evangelie van Johannes 1:32-33 staat dat Jezus pas door Johannes als het Lam van God werd herkend op het moment dat Hij gedoopt werd, doordat de Heilige Geest als een duif op Hem neerdaalde.

Volgens het Johannes 1:35-40 was een van Jezus' leerlingen, Andreas de broer van Petrus, eerst een leerling van Johannes de Doper geweest.

Johannes' prediking moet lang geduurd hebben, want zelfs jaren na Johannes' dood was zijn doop zelfs buiten Judea bekend en bekender dan die van Jezus. Het boek Handelingen vertelt over de Jood Apollos van AlexandriŽ, hij predikte over Jezus maar was toch alleen bekend met de doop van Johannes. Toen de apostel Paulus de christenen in Efeze bezocht merkte hij dat zij alleen gedoopt waren met de doop van Johannes. Volgens Paulus had Johannes gezegd "dat zij moesten geloven in degene die na hem kwam, dat is, in Jezus." Daarom moesten deze christenen opnieuw gedoopt worden.

Dood

Zowel in de evangeliŽn als in Josephus' geschiedenis staat dat Johannes werd gedood door Herodes Antipas, de viervorst van Galilea.

Josephus' verslag zegt dit:

  • Toen de mensen massaal toestroomden en ze door naar zijn woorden te luisteren bovenmate opgewonden werden, werd Herodes bang. Hij vreesde dat iemand die over zoveel overredingskracht beschikte, de mensen wel eens tot opstand zou kunnen oproepen. Het leek er namelijk op dat ze in alles zijn raad volgden. Hij vond het veel beter om, voordat er revolutie en ellende van zou komen, zelf het initiatief te nemen en de man te doden dan om pas als het eenmaal zover was in te grijpen. ... Dus werd Johannes opgepakt, naar het ... fort Machaerus (Perea) overgebracht, en daar gedood.

Dit verslag maakt het mogelijk te bepalen wanneer Johannes is gestorven. In de tekst voor en na dit citaat beschrijft Josephus dat Herodes Antipas een affaire had met zijn schoonzus Herodias, de vrouw van zijn broer Herodes Filippus. Om met Herodias te trouwen had Herodes moeten scheiden van zijn vorige vrouw, de dochter van Aretas, de koning van Petra. Josephus' verslag zegt dat, nadat Aretas hoorde dat zijn dochter verstoten was, hij een grensoorlog tegen Herodes begon. Herodes' leger werd verslagen, en sommige Joden dachten dat Herodes' nederlaag door God was veroorzaakt als straf voor zijn moord op Johannes. Johannes was dus al dood vůůr deze oorlog. Deze oorlog wordt door de meeste geleerden gedateerd op 36 n.Chr omdat hij plaatsvond vlak voor de dood van keizer Tiberius in 37 n.Chr. Johannes is dus uiterlijk in 36 n.Chr. gestorven.

Volgens MatteŁs 14:4, Markus 6:18 en Lukas 3:19 berispte Johannes Herodes Antipas omdat het tegen Gods wet was om de vrouw van zijn broer te hebben (Leviticus 18:16, 20:21). Herodes zette hem daarom in de gevangenis, maar hij achtte Johannes hoog en mocht zijn leer graag horen. Enige tijd later werd hij echter door Herodias gedwongen Johannes te onthoofden.

Sommige Bijbelcritici betwijfelen het verslag in de evangeliŽn dat Johannes Herodes vanwege zijn huwelijk bekritiseert. Volgens hen hebben de Bijbelschrijvers die link gelegd omdat Johannes' dood en Herodes' affaire in Josephus' verslag (wat de Bijbelschrijvers voor historische details gebruikten) zo dicht bij elkaar staan.

Als het verslag in de evangeliŽn wel klopt kan dit helpen om een vroegste datum voor Johannes' dood te bepalen. Volgens Josephus' verslag en de evangeliŽn begon Herodes' affaire toen zijn broer nog leefde. Herodias trok bij Herodes in toen hij terugkwam uit Rome. Herodes' eerste vrouw was al snel van alles op de hoogte en vertelde alles aan haar vader Aretas. Josephus zegt niet hoelang het geduurd heeft voordat Aretas de grensoorlog van 36 n.Chr. ging voeren. Wel zegt Josephus dat Herodes Filippus stierf in het twintigste jaar van Tiberius' regering, wat overeenkomt met 34 n.Chr. (ca. twee jaar voor de grensoorlog). Het is onwaarschijnlijk dat Aretas pas na vele jaren begon met de oorlog die volgens Josephus een direct gevolg was van Herodes' affaire. Het is daarom het waarschijnlijkste dat Filippus stierf binnen een jaar nadat zijn vrouw hem had verlaten. Johannes' gevangenschap zou daarom in 34 n.Chr. kunnen zijn begonnen. Volgens de evangeliŽn werd Johannes niet meteen in de gevangenis gedood, maar het is onduidelijk hoeveel tijd er tussen zat.

Feest- en gedenkdagen

De christelijke Oosterse en Westerse kerken kennen de volgende feest- en gedenkdagen:

  • 23 september: Annunciatie / Conceptie (Oosten)

  • 24 juni: Geboorte, traditioneel met een Sint-Jansvuur (Een half jaar eerder dan de geboorte van Jezus).

  • Een half jaar eerder dan de geboorte van Jezus.

  • 29 augustus: Onthoofding. Deze datum is gekozen naar de wijding van de kerk boven zijn vermeend graf in Sebaste.

  • 24 februari: 1e en 2e vinding van het hoofd (Oosten)

  • 25 mei: 3e vinding van het hoofd (Oosten)

  • 9 november: Kerkwijding Sint Jan van Lateranen te Rome (Westen)

RelikwieŽn van Johannes de Doper

De relikwieŽn van Johannes de Doper zijn in de loop der eeuwen verspreid geraakt over het Midden-Oosten en Europa.

Mede door de onthoofding van Johannes de Doper is zijn schedel een belangrijk relikwie geworden. Er zijn meerdere schedels waarvan geclaimd wordt dat ze van Johannes zijn. De volgende vijf worden genoemd:

  • Volgens bepaalde islamitische overlevering zou zijn schedel zich bevinden in de Omajjadenmoskee in Damascus, SyriŽ.

  • Ook in het Topkapıpaleis in Istanboel, Turkije wordt de schedel (caput) getoond. Deze was afkomstig uit de relikwieŽnverzameling van de laatste Byzantijnse keizer Constantijn XI.

  • In de kerk San Silvestro in Capite in Rome is ook een relikwie van Johannes' hoofd.

  • Van de Notre-Dame van Amiens wordt gemeld dat deze gebouwd is om de schedel van Johannes' hoofd te vereren nadat deze in 1206 vanuit Constantinopel daar was gearriveerd (na de Vierde Kruistocht).

  • In Jeruzalem is de Johanneskerk en hier wordt ook een vermeende schedel van Johannes bewaard.

Daarnaast werd in de middeleeuwen het hoofd van Johannes de Doper vereerd in het klooster van Saint-Jean-d'Angťly in het zuidwesten van Frankrijk.

Zijn lichaam (dus zonder zijn hoofd) wordt in verschillende kerken vereerd. Zijn lichaam of delen daarvan wordt op verschillende plaatsen vereerd:

  • In de Sint-Jan van Lateranen wordt zijn lichaam als relikwie vereerd.

  • In de Kathedraal van Genua worden eveneens relikwieŽn van Johannes vereerd.

  • In een klooster in Wadi Natroen in Egypte worden ook zijn relikwieŽn bewaard.

  • In een van de vele kloosters op het schiereiland Athos worden ook zijn relikwieŽn vereerd.

  • De Sint-Stefanuskerk in noordwest-Iran worden zijn beenderen bewaard.

  • In augustus 2010 werden op het Bulgaarse Sint Ivaneiland resten van Johannes de Doper opgegraven. In 2012 concludeerden Britse onderzoekers dat de botten weliswaar uit de eerste eeuw stammen, maar dat onmogelijk kan worden vastgesteld dat het om de botten van Johannes ging.

  • In Valletta op Malta worden ook relikwieŽn bewaard.

Daarnaast zijn er nog plekken waar ťťn specifiek lichaamsdeel van Johannes wordt vereerd. Dit zijn:

  • In Rusland wordt zijn rechterhand (de hand waarmee hij Jezus doopte) als relikwie vereerd.

  • Maar ook in het Cetinjeklooster in Montenegro claimt men zijn rechterhand te hebben.

  • In Monza (ItaliŽ) bevindt zich een tand van Johannes.

Ten slotte wordt in de Dom van Aken de onthoofdingsdoek van Johannes de Doper bewaard.

Betekenis in diverse religies

Volgens de mandese religie was Johannes Gods laatste profeet.
Volgens de christelijke religie was Johannes een profeet en de wegbereider van Jezus.
Volgens het jodendom was Johannes gťťn profeet.
In de Islam wordt Johannes beschouwd als profeet en heet hij Yahya.

Volksdevotie

Op de dag van St. Johannes (24 juni) werden (en worden) op veel plaatsen bijvoorbeeld in Limburg en BelgiŽ Sint Jansvuren ontstoken om de zonnewende (eigenlijk rond 21 juni) te vieren.

Johannes de Doper is de beschermheilige van Laren (N-H). Ter ere daarvan wordt jaarlijks op de zondag het dichtst bij 24 juni de Sint-Jansprocessie gehouden.

Johannes de Doper in de kunst

In de schilderkunst wordt Johannes steevast weergegeven met een Lam Gods en een staf met een lint eraan waarop "Ecce Agnus Dei" (Zie daar het Lam Gods) geschreven staat. Dit is een uitspraak die hij deed toen hij Jezus doopte (Johannes 1:29). Met 'Lam Gods' bedoelt hij 'Mensenoffer'; dit staat voor het feit dat Jezus later zichzelf opofferde aan het kruis om alle zonden van de mensen op te kunnen heffen.

De gevangenschap en dood van Johannes zijn door Oscar Wilde verwerkt in het toneelstuk Salomť, dat de basis vormde voor de gelijknamige opera van Richard Strauss en de film Salomť uit 1923.
 

   

                                                                 Rivier de Jordaan                                   Plaats waar Jezus werd gedoopt

 

 

Litaniegebed van Johannes de Doper

Heer, ontferm U over ons.
Christus, ontferm U over ons.
Heer, ontferm U over ons.

Christus, hoor ons.
Christus, verhoor ons.

God, hemelse Vader, ontferm U over ons.
God Zoon, Verlosser der wereld,
God, heilige Geest,
Heilige Drievuldigheid, ťťn God,

Heilige Maria, die, na de boodschap, Elisabeth, de moeder van Johannes ging bezoeken, bid voor ons.
H. Zacharias en H. Elisabeth, vader en moeder van de H. Johannes,
H. Johannes de Doper, voorloper van de Zaligmaker,
H. Johannes de Doper, van in de schoot van uw moeder geheiligd,
H. Johannes de Doper, die van kindsbeen af in de woestijn leefde en u met de hemelse geesten onderhield,
H. Johannes de Doper, voorbeeld van heiligheid,
H. Johannes de Doper, vader van de kluizenaars,
H. Johannes de Doper, meer dan profeet,
H. Johannes de Doper, waarlijk groot voor de Heer,
H. Johannes de Doper, beroemd door de onschuld en strengheid van uw leven,
H. Johannes de Doper, getrouwe en standvastige dienaar van de Heer, die, uit liefde tot Jezus, gedurende verscheidene jaren getuige van zijn tegenwoordigheid geweest zijt,
H. Johannes de Doper, wiens voedsel geringe spijzen waren, en die nooit alcoholische drank hebt willen nemen,
H. Johannes de Doper, wiens kleed een ruw vel van kameelhaar was,
H. Johannes de Doper, wiens rustplaats de aarde en diens woning een grot was,
H. Johannes de Doper, die nooit de eenzaamheid hebt verlaten dan om de eer van God en om de zaligheid van de naaste,
H. Johannes de Doper, die volgens het getuigenis van de eeuwige Wijsheid, de grootste onder de kinderen van de mensen zijt,
H. Johannes de Doper, die door de ootmoedige bekentenis, dat gij niet waardig waart de schoenriem van Jezus los te maken, de grootheid van de Godmens aangekondigd hebt,
H. Johannes de Doper, die toen Jezus tot u kwam, uitgeroepen hebt: Zie het Lam Gods dat de zonden der wereld wegneemt,
H. Johannes de Doper, die de grote eer genoten hebt de Zaligmaker te dopen,
H. Johannes de Doper, die moedig Herodes over zijn onzalig leven vermaand hebt,
H. Johannes de Doper, die, om uw ijver in de verdediging van de zaak Gods, het geluk gehad hebt onthoofd te worden en als martelaar te sterven,
H. Johannes de Doper, onze patroon,
H. Johannes de Doper, onze beschermer,

In het betrachten van de eenzaamheid, help ons, Heilige Johannes de Doper.
Bij ons streven Gods inzichten met ons te kennen,
Bij ons streven Gods wil na te komen,
Bij het betrachten van de zachtmoedigheid en de ootmoed des harten,
Bij het bewaren van de zuiverheid en rechtzinnigheid,
Bij het bestrijden van de wereld, van de duivel en het vlees,
Bij het volbrengen van onze plichten met vlijt en liefde,
Door de strengheid van uw boetvaardigheid,
Door uw ootmoed,
Door uw getrouwheid aan de goddelijke genade,
Door uw ijver voor Gods eer,
Door uw marteldood en uw luisterrijke zegepraal,

Lam Gods, dat de zonden van de wereld wegneemt, spaar ons, Heer.
Lam Gods, dat de zonden van de wereld wegneemt, verhoor ons, Heer.
Lam Gods, dat de zonden van de wereld wegneemt, ontferm U over ons.

Bid voor ons, heilige Voorloper van de Zaligmaker.
Opdat wij de beloften van Christus waardig worden.

Laat ons bidden,
Heer Jezus, maak, dat wij, die Gij onder uw dienaren aangenomen hebt, steeds de weg der zaligheid bewandelen, en dat wij getrouw de vermaningen van uw Voorloper de H. Johannes de Doper volgen, opdat wij eens mogen geraken tot U, Zaligmaker der wereld, die leeft en heerst met God de Vader en de H. Geest, in al de eeuwen der eeuwen.
Amen.
 

 

 

 

Bron: Wikipedia (m.u.v. Litaniegebed)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_de_Doper

 

 

- Stichting Marypages -

De stichting Marypages is  met ingang van 1 januari 2008 door de Belastingdienst aangemerkt als Algemeen Nut beogende Instelling (ANBI).


De stichting heeft ten doel: het instand houden, onderhouden en uitbreiden van de Internet homepage “Marypages” om het Rooms-Katholieke geloof te promoten, waarbij de nadruk ligt op de Maria-devotie. Resterende verkrijgingen en baten zullen ten goede komen van goede doelen op Rooms-Katholieke grondslag.Ingeschreven Kamer van Koophandel Flevoland, onder nummer: 39100629

Donateur:
U bent al donateur van de stichting voor minimaal € 20,- per jaar
U heeft dan recht op:
- 1x de nieuwsbrief van de Stichting Marypages
- 1 wonderdadige medaille

Bij een donatie van minimaal € 50,--  krijgt u bovendien 1 prachtige rozenkrans uit Lourdes toegestuurd. In de rozenkrans is een druppel heilig water van de bron in Lourdes verwerkt.

Uw financiŽle hulp is essentieel voor het voortbestaan van Marypages.
Als u een donatie wilt doen, klik dan alstublieft op de knop "online doneren" hieronder.

ONLINE DONEREN

 

 

 

 

 

 

Visitors: