Koningin van Polen -
1382
De Zwarte Madonna is een kleurrijke
verschijning binnen de cultuur van de Madonnaverering. Ze duikt op in een
variëteit van gemeenschappen en culturen, waar ze steeds een prominente
plaats krijgt toebedeeld. De zwarte Madonna verwerft door haar opvallende
uiterlijk een nog groter respect. Er bestaan diverse afbeeldingen van de
Zwarte Madonna welke door de Katholieke Kerk als heilig worden beschouwd. In
Polen is de Zwarte Madonna van Czestochowa het meest vereerde icoon bij het
Katholieke gelovigen. Er worden genezende krachten toegeschreven aan het
schilderij - een Byzantijn ikoon van het portret van Maria met een zwarte
hoofddoek. De zwarte Madonna van Czestochowa is
een met goud omlijst schilderij van 122 bij 82 centimeter. Volgens de
overlevering zou de evangelist Lukas deze afbeelding van de Heilige Maagd met
het kindje Jezus hebben geschilderd. Betrouwbaar is de opvatting, dat het
schilderij door een onbekende Italiaanse kunstenaar is gemaakt.
In 1382 stichtte hertog Wladyslaw van Opole
een klooster op de bijna 300 meter hoge heuvel Jasna Gora (Heldere
berg); voor de uit Hongarije naar Polen
geëmigreerde monniken van de orde van Paulus de Eremiet. Wat als een paal boven water staat is
het feit dat vanuit deze plaats Maria enig verweven is met de geschiedenis van
Polen. Zo werd in 1655 Polen onder de voet gelopen door een groot leger uit
Zweden. Pater overste en zijn confraters gesteund door een legertje van 170
Poolse soldaten wisten de 3000 Zweden het hoofd te bieden en het eind
resultaat was dat vanuit Czestochowa Polen ontdaan werd van de lastige
noorderburen. Prinsen, koningen en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders kwamen
tot de dag van vandaag O.L. Vrouw hier om hulp, raad en bijstand vragen tot de
eerste president na het communistische regime, Lech Walensa toe, die naast de
vele andere souvenirs uit de geschiedenis van Polen, er zijn oorkonde als
Nobelprijswinnaar achterliet.
Czestochowa dankt zijn bekendheid en
omvang aan dit beroemde schilderij, dat daar al vele jaren
hangt. Het trekt bezoekers uit heel Polen en ver daarbuiten.
Tegenwoordig wordt Czestochowa als het op vier na grootste pelgrimsoord ter
wereld beschouwd, na Mekka, Lourdes, Rome en Varanasi. Toeristen en gelovigen
zijn altijd in groten getale aanwezig. De topdrukte is rond Maria-feestdagen,
vooral op 15 augustus. Meer dan zes miljoen pelgrims komen ieder jaar naar de afbeelding van de
Heilige Madonna. Het schilderij hangt in een wat schemerige ruimte in de
kloosterkerk. Het is omgeven door edelstenen en wordt belicht door kaarsen.
Aan de wanden van de kerk hangen rozenkransen en scapuliers, maar ook
invalidenkrukken, want aan de Zwarte Madonna wordt door de gelovigen een
genezende kracht toegeschreven.
Het bezoek, dat paus Johannes Paulus II in 1979 aan Polen bracht, leidde bij
de rooms-katholieken in dat land tot groot enthousiasme.
Zijn bezoek was voor de bevolking en de maatschappij in het algemeen, van
groot belang. Het maakte het volk bewust van de macht van de massa en het
Poolse vraagstuk werd opnieuw onder de internationale aandacht gebracht. De
verkiezing van Wojtyła tot paus in 1978 betekende ook een enorme steun voor de
oppositie en dan met name voor de vakbond “Solidariteit”. In januari 1982
heeft Paus Johannes Paulus II in een open gebed tot de madonna gevraagd,
waarom haar zeshonderdste verjaardag getekend moet worden door de staat van
beleg. In het Pools richtte hij zich tot de Heilige Maagd en zei: "U was er
ten tijde van overstroming, ten tijde van opdeling en tijdens de bezetting.
Waarom hebben U en wij allen op Uw zeshonderdste verjaardag te maken met de
staat van beleg in een land, dat er alle recht op heeft het vaderland van een
souverein volk te zijn? De Zwarte Madonna is met de Polen geweest in hun
historische worstelingen. Moge dat weer zo zijn."
Het beeld van de
zwarte Madonna en haar kind is altijd een dilemma voor de Kerk geweest - met
name de beelden in belangrijke kerken en heiligdommen op het vasteland van
Europa. In sommige gevallen zijn ze helemaal zwart, maar vaak hebben ze alleen
een zwart gelaat en zwarte handen en voeten.
Het gaat hierbij niet om een verkleuring, zoals sommige verontruste
geestelijken hebben gesuggereerd.
Enkele beelden zijn overgeschilderd in bleke vleeskleuren, zodat ze
overeenkomen met een gewone Madonna-afbeelding, andere zijn simpelweg
verwijderd voor het oog van het publiek. De gelaatstrekken van de zwarte
Madonna zijn geenszins negroïde, maar gewoon zwart van kleur.